Dit artikel verscheen eerder in De Ware Tijd van 12 november 2021
Verscholen tussen de cijfers voor moord en diefstal en begraven onder het goede nieuws van een ‘dalende trend van criminaliteit’, werden afgelopen week ook de cijfers over zelfdoding bekendgemaakt. In de eerste helft van 2021 hebben 55 mensen zichzelf gedood, meer dan in het gehele jaar 2020. Criminaliteit mag dan wel een dalende trend vertonen, maar het aantal mensen dat suïcide pleegt blijft maar stijgen. Sterker nog, als deze trend zich voortzet is Suriname aan het eind van het jaar het land met de meeste zelfdodingen op het westelijk halfrond. Maar nog belangrijker dan ons zorgen maken over onze imagoschade, is het vooral belangrijk dat we nagaan waarom zoveel Surinamers geen andere uitweg zien. En waarom we als land nog zo weinig actie (lijken te) ondernemen om deze mensen te helpen zelfdoding te voorkomen.
De meest voorkomende vorm van zelfdoding in Suriname is, net zoals in buurland Guyana, het innemen van Gramoxone. In het artikel ‘Het verdriet van Nickerie’ verschenen in Medisch Contact (11 december 2013), beschrijft MDL-arts (maag-darm-leverziekten) Foke van Delft hoe de overvloedige beschikbaarheid van Gramoxone in het rijstdistrict de drempel voor zelfdoding of zelfverminking verlaagt. Terwijl het al jarenlang bekend is hoe gevaarlijk dit spul is, lijkt er van overheidswege geen echte actie te zijn om de beschikbaarheid hiervan te beperken of strenge regulering te hanteren.
Impulsieve acties
Op dezelfde wijze kun je kijken naar de Wijdenboschbrug. Twee decennia na de oplevering van deze belangrijke verkeersverbinding heeft het ministerie van Openbare Werken bijvoorbeeld nog steeds geen plannen voor fysieke barrieres die pogingen tot zelfdoding kunnen verhinderen. Volgens de huidige minister zouden maatregelen niet nodig zijn, omdat mensen toch andere manieren zullen vinden om suïcide te plegen. Deze gedachtegang is er een duidelijk voorbeeld van dat onze politieke leiders onvoldoende begrijpen hoe de neiging tot zelfdoding werkt. Het zijn vaak juist impulsieve acties die bij personen die zich wanhopig, depressief of hulpeloos voelen, leiden tot een tragische dood en fysieke barrières kunnen wel degelijk helpen dit te voorkomen.
De ruime beschikbaarheid van middelen om suïcide te plegen kan ook rekenen op voldoende reclame. Vrijwel iedere week publiceren nieuwsmedia gedetailleerde artikelen over gevallen van zelfdoding die vervolgens circuleren op social media. Zo lees je de koppen als: ‘Man pleegt zelfmoord nadat hij echtgenote probeerde te vermoorden’, ‘In woning aangetroffen man pleegde zelfmoord’, ’70-jarige man schiet zichzelf dood’ en ‘Politieman X pleegt zelfmoord in *****straat’. Daarmee wordt duidelijk dat zowel het Korps Politie Suriname als bepaalde mediahuizen onvoldoende rekening houden met het effect van dergelijke berichtgeving. Los van het gevaar van imitatiegedrag, kan het net dat laatste zetje in de rug zijn voor anderen die de wanhoop nabij zijn.
Bij sommige verslaglegging worden naast de vorm van zelfdoding en de wijze waarop, ook irrelevante informatie zoals betrokken relaties en zelfs namen en adressen beschreven en oorzaak-gevolgverbanden gesuggereerd. Dit verergert het leed voor de nabestaanden, zorgt voor een verstoord beeld van de werkelijke problematiek achter de zelfdodingen en stimuleert bovendien imitatiegedrag.
De extreme toename van het aantal zelfdodingen in Suriname en de dreiging van het onnodig verlies van nog meer levens zou voor beleidsmakers op het hoogste niveau een wake-up call moeten zijn. Toch zien we niets dat op concrete stappen van de regering duidt om de sluipende epidemie van zelfdoding aan te pakken. Niet in de staatsbegroting voor 2021, niet in het Nationaal Herstelplan van de regering en zelfs niet in het Strategisch Plan voor Gezondheid en Welzijn.
Afgezien van het Covid19-noodfonds, is van de totale staatsbegroting voor 2021 slechts 4,5 procent bestemd voor het ministerie van Volksgezondheid. Van de totale begroting voor het ministerie van Justitie en Politie is 0,17 procent bestemd voor kinder- en jeugdbeleid, terwijl dit als kernthema van het ministerie wordt genoemd en een belangrijk middel kan zijn in het voorkomen van zelfdoding en depressie onder jongeren. Naast de reguliere kosten voor het Psychiatrisch Centrum Suriname blijkt niet uit de begroting dat er extra aandacht of beleid zal komen voor het verbeteren en beschermen van de mentale gezondheid van Surinamers.
Blussen van brandjes
Als samenleving zijn wij zo in de greep van de economische crisis en de Covid19-pandemie. Maar net zoals de cijfers over suïcide verscholen zitten tussen de criminaliteitscijfers, schuilen er geheimen tussen onze dagelijkse problemen. Het zijn geheimen waar we niet over willen praten omdat we vooral bezig zijn met overleven en het blussen van brandjes. Maar het zijn vooral ook geheimen die de rust van cultuur, traditie en religie zouden verstoren. Denk daarbij aan afgezaagde ideeën over wat het betekent om mannelijk of vrouwelijk te zijn. Of aan verstoorde beelden van romantiek, seksualiteit en genderdiversiteit. En niet te vergeten de overblijfselen van koloniaal racisme die nog diepgeworteld zitten.
De algemene kennis over zelfdoding in Suriname is al vrij uitgebreid. De cijfers laten zien dat zelfdoding vaker voorkomt onder mannen, personen van Hindostaanse en Marronafkomst, gewapende ambtenaren zoals politieagenten en militairen, gedetineerden en LGBTQ-personen. We weten dat veel gevallen van zelfdoding plaatsvinden door ondoordachte, dan wel impulsieve reacties en dat die het gevolg kunnen zijn van imitatiegedrag door slechte journalistiek. We weten dat de beschikbaarheid van middelen zoals Gramoxone en wapens en de vrije toegankelijkheid tot bijvoorbeeld de Wijdenboschbrug, de drempel tot zelfdoding verlagen. Wat ons rest is om deze kennis niet te ontwijken, maar te gebruiken om ons volk gezond te maken.
Mijn voorstel en verzoek zijn daarom als volgt. Laten wij in familiekring vrijer praten over de emotionele en fysieke trauma’s die er bestaan. Laten we bij gewapende machten het mentaal welzijn van onze ambtenaren hoog in het vaandel dragen en daar de nodige begeleiding bij geven. Laten we in het onderwijs onze jongeren betere coping mechanismen aanleren om met stress om te gaan. Laten we in de politiek harde gesprekken aangaan over het prioriteren van volksgezondheid en onderwijs in het beleid, en daarbij onze kinderen, vrouwen én mannen beschermen tegen fysiek en emotioneel misbruik.
Laten we binnen de gezondheidszorg voldoende ruimte maken om suïcidaliteit als medische aandoening te behandelen. Laten we dat samen aanpakken met andere verscholen aandoeningen zoals depressie, ADHD, autisme en angststoornissen. En laten we dat alsjeblieft zodanig vergoeden dat de kosten geen drempel vormen voor het ontvangen van mentale gezondheidszorg. En tenslotte verzoek ik u, laten we elkaar de ruimte geven om de problemen te bespreken die we anders zouden verschuilen voor elkaar.
Zit jij of iemand die jij kent met gedachten over zelfdoding? Maak dan een afspraak bij een psycholoog of praat erover met jouw huisarts. Je kunt ook bellen met de crisislijn 114 van het Psychiatrisch Centrum Suriname. De Surinaamse Vereniging voor Psychologen en Orthopedagogen (SVPO) heeft op haar website een lijst met behandelaren waar je mee in contact zou kunnen treden. Ook het Staatsziekenfonds (SZF) heeft een lijst van psychologen staan op haar website.
Recente reacties